Fandom

Władca Pierścieni Wiki

Słownik Quenyi

2741stron na
tej wiki
Dodaj nową stronę
Dyskusja0 Udostępnij

Jest to słownik quenyi - języka Elfów Wysokiego Rodu.

Wymowa Edytuj

Oprócz normalnych samogłosek istnieją samogłoski długie zapisywane z akcentem á é .... Samogłoski z kropeczkami ä ë ... wymawiamy normalnie. (Zostały wprowadzone ze względu na Anglików którzy skracają samogłoski na końcu słów lub stosują dyftongi). Samogłoski podwójne krótkie bez znaków łączy się np oi wymawia się jak oj, a ou jak oł.

Litera c zawsze czytana jest jak k. Litera h w zbitkach jest niema oprócz th które wymawiane jest jak w angielskim think. Nieme h jest także w hl i hr ( początkowo wymawiano je jak l i r bezdźwięczne, szeptane). Litera w jest czytana jak ł, w przypadku hw można ją poprzedzić krótkim przydechem. Zbitka hy czytana jest miękko jak chi. Qu czytamy jak kł. Litera ñ jest wymawiana jak normalne n zachowując pisownię archaiczną czytaną dawniej tylnojęzykowo (jak ng). Taki dźwięk czyta się dalej w nc ng nq. Jeśli jednak ng jest w środku wyrazu trzeba czytać wyraźnie oddzielnie. V czytamy jak w.

Akcent słów dłuższych stawia się zazwyczaj na drugiej sylabie od końca chyba że jest to pojedyncza samogłoska krótka z pojedynczą spółgłoską, wtedy akcent przechodzi na trzecią od końca (np. vestalë). Samogłoski podwójne traktuje się jak jedną długa. Szybka mowa uznawana jest przez elfy za wybitną.

Spis słówEdytuj

A Edytuj

  • á (wariant a), partykuła rozkazująca; łączy się z formą czasownika podobną do bezokolicznika (np. á carë! "zrób!")
  • airita-, czas. "święcić" (czas przeszły airitánë)
  • aiwë, rzecz. "ptak" (oznacza przede wszystkim małe ptaki)
  • alassë, rzecz. "radość"
  • alda, rzecz. "drzewo"
  • alta, przym. "wielki" (= duży, odnosi się tylko do wielkości fizycznej)
  • alya, przym. "bogaty"
  • Ambar, rzecz. "świat" (najwyraźniej traktowany jako nazwa własna)
  • ambo, rzecz. "wzgórze"
  • an, spój. i przyim. "dla, gdyż" (w tym kursie tylko w drugim znaczeniu)
  • an-, przedrostek stopnia najwyższego
  • Anar, rzecz. "Słońce" (najwyraźniej traktowane jako nazwa własna)
  • ando, rzecz. "brama"
  • ango (angu-), rzecz. "wąż"
  • anna, rzecz. "dar"
  • anta- czas. "dawać", nieregularny czas przeszły ánë (chociaż regularna forma ?antanë być może jest również dozwolona)
  • anto, rzecz. "usta"
  • anwa, przym. "rzeczywisty, konkretny, właściwy"
  • apa, przyim. "po"
  • ar, spój. "i"
  • aran, rzecz. "król"
  • arwa, przym. "posiadający", "kontrolujący", "mający", łączy się z dopełniaczem
  • Atan, rzecz. "Człowiek" 
  • atta, licz. główny "dwa"; attëa, licz. porządkowy "drugi" (zastępujące wcześniejsze tatya, atya)
  • aurë, rzecz. "dzień" (okres światła słonecznego, nie 24-godzinna doba)
  • auta- "opuścić, odejść", czas przeszły oantë a perfekt oantië jeśli chodzi o fizyczne opuszczenie jednego miejsca i przejście do innego ale czas przeszły vánë i perfekt avánier przy znikaniu albo umieraniu.
  • áva "nie!", partykuła rozkazująca á + przeczenie -va; forma áva łączy się z formą czasownika podobną do bezokolicznika i oznacza rozkaz przeczący (np. áva carë "nie rób [tego]!"

C Edytuj

  • cainen, licz. główny "dziesięć"
  • caita-, czas. "leżeć"
  • cala, rzecz. "światło"
  • calima, przym. "jasny"
  • canta, licz. główny "cztery"; cantëa, licz. porządkowy "czwarty"
  • cap-, czas. "skakać"
  • car-, czas. "robić"
  • carnë, przym. "czerwony" (również forma czasu przeszłego czasownika car-)
  • cen- czas. "widzieć"
  • cenda-, czas. "czytać"
  • cilya, rzecz. "rozpadlina, wąwóz"
  • cirya, rzecz. "statek"
  • coa, rzecz. "dom"

E Edytuj

  • ëa, czas. "jest" = "istnieje", czas przeszły engë, czas przyszły być może euva
  • ehtë (być może z rdzeniem ehti-), rzecz. "włócznia"
  • Elda, rzecz. "Elf"
  • elen, rzecz. "gwiazda" 
  • elmë, zaim. emfatyczny "my", wyłączny. (Forma elmë nie jest potwierdzona w opublikowanych materiałach, lecz wywiedziona od odpowiadającej końcówki -lmë. Potwierdzony zaimek emfatyczny dla wyłącznego "my" brzmi emmë, lecz zawierające go teksty zostały napisane zanim Tolkien zmienił zdanie w sprawie tej końcówki z -mmë to -lmë.)
  • elyë, zaim. emfatyczny. "ty"
  • elvë, zaim. emfatyczny. "my", włączny. (Forma elvë nie jest potwierdzona w opublikowanych materiałach, lecz wywiedziona od odpowiadającej końcówki -lvë.)
  • engë, patrz ëa
  • engwë, rzecz. "rzecz"
  • enquë, licz. główny "sześć"; enquëa, licz. porządkowy "szósty"
  • enta, zaim. wskazujący "tamten [ów]" (w odniesieniu do jakiegoś przyszłego momentu)
  • envinyata-, czas. "odnawiać"
  • equë, czas. "mówi, powiedział(a)" (bezczasowy czasownik wprowadzający cytaty)
  • et, przyim. "poza, naprzód" (w połączeniu z ablativusem: "na zewnątrz")
  • euva, patrz ëa

F Edytuj

  • farya-, czas. "wystarczać", czas przeszły farnë
  • fir-, czas. "umierać, wygasać"
  • firin, przym. "martwy" (nie mylić z firin "umieram", 1. osobą aorystu czasownika fir-)
  • Formen, rzecz. "północ" (strona świata, najwyraźniej traktowana jako nazwa własna)
  • forya, przym. "prawy" (kierunek)

H Edytuj

  • haira, przym. "daleki, odległy"
  • halla, przym. "wysoki"
  • harma, rzecz. "skarb"
  • harna-, czas. "ranić"
  • harya-, czas. "posiadać, mieć"
  • hen (hend-), rzecz. "oko"
  • hir-, czas. "znajdować"
  • hlar-, czas. "słyszeć"
  • hosta-, czas. "zbierać, gromadzić"
  • hrávë, rzecz. "ciało (substancja)"
  • hrívë, rzecz. "zima"
  • hroa, rzecz. "ciało"
  • Hyarmen, rzecz. "południe" (strona świata, najwyraźniej traktowane jako nazwa własna)
  • hyarya, przym. "lewy"

I Edytuj

  • i, 1) rodzajnik określony (ang. "the"); 2) zaim. względny "który"
  • ilya, rzecz./przym. "wszystko, każdy". Przed rzeczownikiem w lp oznacza "każdy", np. ilya Elda "każdy Elf", natomiast występujące samo znaczy raczej "wszystko". Przed rzeczownikiem w lm ilya oznacza również "wszystkie"; w tym przypadku odmienia się jak przymiotnik, przyjmując formę ilyë, lm. ilyë tier "wszystkie ścieżki" (Namárië)
  • imbë, przyim. "pomiędzy"
  • inyë, zaim. emfatyczny "ja"
  • írë, spój. "kiedy" (nie partykuła pytająca)
  • Isil, rzecz. "księżyc" (najwyraźniej traktowany jak nazwa własna)
  • ista-, czas. "wiedzieć", nieregularny czas przeszły sintë. Przed bezokolicznikiem czasownik ten może być używany jako "umieć"

K Edytuj

  • kaime, "mieszkanie", "dom"
  • kasientule, "z nałożonym hełmem"
  • kaune, "grób"
  • kaure, "strach"
  • koite, "coś żywego", "zwierzę", "stworzenie"
  • kulusta, "złota moneta"

L Edytuj

  • lá, 1) przeczenie "nie", 2) przyim. "poza", używany również w porównaniach
  • laita-, czas. "błogosławić, chwalić"
  • lala-, czas. "śmiać się"
  • laman (lamn-), rzecz. "zwierzę" (forma rdzenia może również brzmieć po prostu laman-)
  • lambë "język" (= mowa; "język" jako część ciała to lamba)
  • lanta-, czas. "upadać, spadać"
  • le, zaim. niezależny "wy", prawdopodobnie w tej samej formie używany jako dopełnienie. (w niektórych wersjach quenyi, le stanowi zarówno pojedyncze "ty", jak i mnogie "wy", ale Tolkien mógł wprowadzić też lye jako osobną formę pojedynczą, pozostawiając le jedynie w formie mnogiej.) 
  • lelya-, czas. "iść, podążać, podróżować", nieregularny czas przeszły lendë, perfekt [e]lendië
  • lempë, licz. główny "pięć"; lempëa, licz. porządkowy "piąty"
  • lendë, forma czasu przeszłego od lelya
  • lerta-, czas. "móc" w znaczeniu "mieć pozwolenie"
  • lerya-, czas. "uwolnić, puścić"
  • lië, rzecz. "lud" (grupa etniczna lub rasa)
  • limpë, rzecz. "wino" (w świecie Tolkiena również pewien specjalny napój Elfów lub Valar)
  • linda-, czas. "śpiewać"
  • linta, przym. "szybki" (potwierdzony tylko w formie mnogiej: lintë)
  • lómë (lómi-), rzecz. "noc"

M Edytuj

  • ma, potencjalna partykuła pytająca
  • má, rzecz. "dłoń"
  • macil, rzecz. "miecz"
  • mahta-, czas. "walczyć"
  • mal, spój. "ale"
  • mallë, rzecz. "droga, ulica"
  • malta, rzecz. "złoto"
  • man, zaim. pytający "kto?"
  • mana, zaim. pytający "co?" (według jednej interpretacji zdania, w którym się pojawia)
  • manen, zaim. pytający "jak?"
  • mapa-, czas. "chwytać, łapać"
  • mar-, czas. "mieszkać"; "żyć" gdzieś w znaczeniu zamieszkiwania
  • mára, przym. "dobry" (w znaczeniu "użyteczny", nie jako ocena moralna)
  • mat-, czas. "jeść"
  • me, zaim. niezależny "my" (wyłączny, por. końcówkę -lmë), prawdopodobnie ta sama forma używana jest jako dopełnienie "nas". Często występuje z końcówkami przypadków (np. celownik men "nam").
  • mel-, czas. "kochać" (jak przyjaciel)
  • Menel, rzecz. "firmament, niebo, niebiosa" (najwyraźniej traktowane jako nazwa własna)
  • menta-, czas. "wysyłać"
  • mer-, czas. "życzyć sobie, chcieć"
  • metya-, czas. "zakończyć (coś)"
  • mindon, rzecz. "(wielka) wieża"
  • minë, licz. główny "jeden"; minya, licz. porządkowy "pierwszy"
  • minquë, licz. główny "jedenaście"
  • minya, licz. porządkowy "pierwszy" (por. minë)
  • mir, przyim. "do (wnętrza)"
  • mól, rzecz. "niewolnik"
  • morë, przym. "czarny"
  • mornië, rzecz. "ciemność"
  • muilë, rzecz. "tajność"

N Edytuj

  • ná, czas. "jest" (nar "są"), czas przyszły nauva "będzie"; patrz również né.
  • namárië, "żegnaj", "bądź zdrów" (zob. Namárië)
  • namba, rzecz. "młot"
  • Nauco, rzecz. "Krasnolud"
  • nauva, patrz ná
  • né sugerowana forma przeszła ná "jest", zatem "był"
  • neldë, liczebnik główny "trzy"; nelya (później również neldëa), licz. porządkowy "trzeci"
  • nér (ner-), rzecz. "mężczyzna" (osobnik męski rasy rozumnej)
  • nertë, licz. główny "dziewięć"; nertëa, licz. porządkowy "dziewiąty"
  • ni, zaim. niezależny "ja", często występujący z końcówkami przypadków (np. celownik nin "mi"). Forma dopełnieniowa nye "mnie"
  • nilmë, rzecz. "przyjaźń"
  • ninquë, przym. "biały"
  • nís (niss-) "kobieta" (osobnik żeński rasy rozumnej)
  • noa, rzecz. "pomysł, idea"
  • nómë, rzecz. "miejsce"
  • nórë, rzecz. "kraj" (związany z konkretnym ludem)
  • nu, przyim. "pod"
  • nulda, przym. "tajny"
  • Númen, rzecz. "zachód" (strona świata, najwyraźniej traktowany jako nazwa własna)
  • núra, przym. "głęboki"
  • nurta-, czas. "kryć"
  • nye, zaimek w dopełnieniu. "mnie" (por. ni)

O Edytuj

  • oantë, oantië, formy czasu przeszłego i perfektu od auta
  • ohtar, rzecz. "wojownik"
  • óla-, czas. bezosobowy "śnić się"
  • ondo, rzecz. "kamień" (jako materiał lub przedmiot)
  • or- (także ora-), czas. bezosobowy "skłaniać, pobudzać" (używany z celownikiem by wyrazić "[ktoś] jest skłaniany [do zrobienia czegoś]").
  • or, przyim. "nad, ponad"
  • oron (oront-), rzecz. "góra"
  • orta-, czas. "wznosić się", również jako czasownik przechodni: "wznosić, podnosić"
  • osto, rzecz. "(ufortyfikowane) miasto" (to słowo może oznaczać również fortecę)
  • otso, licz. główny "siedem"; otsëa, licz. porządkowy "siódmy"

Q Edytuj

  • qalma, "śmiertelny"
  • queluma, "źródło", "coś oryginalnego"
  • quimea, "kobiecy"

P Edytuj

  • palu-, czas. "rozciągać się"
  • parma, rzecz. "książka"
  • pé, rzecz. "warga", mianownik liczby podwójnej peu
  • pella, postpozycja "poza"
  • pol- "być (fizycznie) zdolnym do czegoś", normalnie tłumaczone jako "móc" (jeśli chodzi o zdolność fizyczną: nie "móc" w znaczeniu "mieć pozwolenie", co brzmiałoby raczej lerta-)
  • polda, przym. "(fizycznie) silny, krzepki"
  • pusta-, czas. "kończyć (się)"
  • quainëa, licz. porządkowy "dziesiąty" (według pewnego późnego źródła; sugeruje inne słowo niż cainen jako liczebnik "dziesięć")
  • quen, zaim. nieokreślony "ktoś"
  • quet-, czas. "mówić"

R Edytuj

  • rá (ráv-), rzecz. "lew"
  • rac-, czas. "łamać"
  • ramba, rzecz. "mur"
  • ranco (rancu-), rzecz. "ręka"
  • rassë "róg" (szczególnie żyjącego zwierzęcia, ale używany również w odniesieniu do gór)
  • rasta, licz. główny "dwanaście" (stworzony na podstawie rdzenia RÁSAT, który został podany osobno, bez jakichkolwiek form pochodnych)
  • rimba, przym. "liczny" (w tym kursie tłumaczony "wiele", gdy pojawia się w formie mnogiej rimbë w połączeniu z rzeczownikiem w liczbie mnogiej)
  • rocco, rzecz. "koń" (szybki koń wierzchowy)
  • roita-, czas. "ścigać"
  • Rómen, rzecz. "wschód" (strona świata, najwyraźniej traktowana jako nazwa własna)
  • ruc- czas. "czuć strach lub przerażenie", również stosowane jako "bać się" i wtedy używane w zwrocie "od" obiektu wypełniającego strachem (prawdopodobnie znaczy to, że dopełnienie powinno występować w ablativusie)
  • ruhta-, czas. "przerażać, straszyć"

S Edytuj

  • sa, partykuła "że" wprowadzająca zdania podrzędne (według nieco wątpliwego źródła)
  • saila, przym. "mądry"
  • sambë, rzecz. "pokój, pomieszczenie"
  • sangwa, rzecz. "trucizna"
  • sar (sard-), rzecz. "(mały) kamień"
  • seldo, rzecz. ?"chłopiec" (Tolkien nie podał tu dokładnego tłumaczenia, lecz słowo to cytowane jest przy dyskusji nad quenejskimi słowami oznaczającymi "dziecko", a seldo zdaje się być formą męską
  • seler (sell-), rzecz. "siostra"
  • sérë, rzecz. "pokój" (w znaczeniu "brak wojny")
  • sil-, czas. "świecić" (białym lub srebrnym światłem)
  • sina, zaim. wskazujący "ten"
  • sinomë, przysł. "w tym miejscu" lub prosto "tutaj"
  • sírë, rzecz. "rzeka"
  • suc-, czas. "pić"

T Edytuj

  • ta, zaim. niezależny "to" albo "tamto" prawdopodobnie w tej samej formie używany jako dopełnienie; allativus tanna może być używany jako "w tamtym kierunku". (W innej wersji quenyi, ta oznacza "one, ich" w odniesieniu do rzeczy nieożywionych. Porównaj te.)
  • talan (talam-), rzecz. "podłoga"
  • tana, zaim. wskazujący "tamto"
  • tári, rzecz. "królowa"
  • tasar, rzecz. "wierzba"
  • tatya, (archaiczny) licz. porządkowy "drugi" (w pewnym późniejszym źródle Tolkien napisał, że Elfowie zastąpili w końcu tatya słowem attëa, por. atta "dwa")
  • taura, przym. "potężny"
  • te, zaim. niezależny "ich" (według jednego źródła odnosi się tylko do osób; porównaj ta).
  • tec-, czas. ""pisać
  • telda, przym. "ostatni"
  • tenna, przyim. "aż, dopóki"
  • ter, przyim. "przez"
  • tir-, czas. "obserwować, pilnować"
  • tiuca, przym. "gruby"
  • tolto, licz. główny "osiem"; toltëa, licz. porządkowy "ósmy"
  • toron (torn-), rzecz. "brat"
  • tul-, czas. "przychodzić"
  • tulta-, czas. "przyzywać"
  • tur-, czas. "kierować, kontrolować, dzierżyć"
  • tye, zaim. niezależny w dopełnieniu "ty", "ciebie" (forma zażyła)

U Edytuj

  • ú, przyim. "bez" (zazwyczaj łączy się z dopełniaczem)
  • ulya-, czas. "lać (się)" (czas przeszły przechodni ulyanë, nieprzechodni ullë)
  • um-, czas. przeczący "nie robić" albo "nie być", czas przeszły úmë, czas przyszły úva
  • úmëa, przym. "zły"
  • urco (urcu-), rzecz. "straszydło" (w świecie Tolkiena również "Ork")
  • úva, czas przyszły czasownika przeczącego (patrz um-)

V Edytuj

  • vánë, czas przeszły od auta
  • vanwa nazywany jest "imiesłowem biernym" od auta-, lecz jest tak nieregularny, że równie dobrze można go traktować jako niezależny przymiotnik; oznacza "miniony, przeszły"
  • vanya, przym. "piękny, ładny"
  • varya-, czas. "chronić"
  • ve, przyim. "jak"
  • vendë, rzecz. "panna"
  • veru, rzecz. w liczbie podwójnej "(żonata) para, mąż i żona, małżonkowie" 
  • verya-, czas. "odważyć się" 

Y Edytuj

  • ya, zaim. względny "który", często otrzymuje końcówki przypadków; jako zaimek względny wymienny z i 
  • yá, postpozycja (?) "(ileś czasu) temu" (polski odpowiednik jest w każdym razie postpozycją) 
  • yána, rzecz. "święte miejsce, sanktuarium" 
  • yana, zaim. wskazujący "tamten" = "poprzedni" (w odniesieniu do jakiegoś przeszłego czasu) 
  • yondo, rzecz. "syn" 
  • yulma, rzecz. "puchar" 

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.

Więcej z Fandomu

Losowa wiki